جهالت و تعصب خوارج در مقابل علي (ع) ، آن آئينه عدالت و انسانيت،  باعث شد تا قلب آن رهبر بزرگ از اندون و غم آکنده شود.

کشمکشها و درگيريهاي حضرت علي (ع) با معاويه و عمرو عاص و اختشاشات و حيله هايي که معاويه و عمرو عاص بر سر راه حضرت قرار داده بودند باعث شد تا  خوارج مقصر اين نابساماني ها را هر سه آنها بدانند و به همين دليل طي نقشه اي در مذاکرات محرمانه خود تصميم گرفتند که " علي " معاويه " و " عمروعاص " را به قتل برسانند." ابن ملجم " که فردي نادان و کوردل بود و ذهنش عليه حکومت حضرت پر شده بود، داوطلب کشتن آن حضرت شد.او بي آنکه مقصود خود را به کسي بگويد وارد کوفه – مرکز حکومت حضرت علي (ع)  شد و در کوفه با هم مسلکان خود تماس گرفت. در اين ماجرا، حضور يک زن کينه توز، تصميم او را در کشتن گرامي ترين انسان نزد خدا و رسولش مصم تر ساخت. اودر سحر گاه نوزدهم ماه رمضان شمشيري را که به زهري کشتده آغشته بود، بر فرق مبارک علي (ع) فرود آورد. ابن ملجم اين ماموريت را هنگامي به انجام رسانيد که حضرت در مسجد کوفه در حال نماز بود.

نماز، زيباترين پيوند علي (ع) با خدا بود. او در اين حالت به هيچ چيز جز خدا نمي انديشيد . پس از ضربت خوردن نيز پيام شيرين او به فرزندانش تصيه به بر پا داشتن نماز بود و فرمود:" خدا را ( در نظر بگريد) نماز را برپا داريد، زيرا که ستون دين است "

علي ( ع) در آخرين نماز خود در مسجد کوفه، بانگ رستگاري بر آورد و با وارد شدن شمشير بر سرش فرمود:

" فزت و رب الکعبه" : به خداي کعبه سوگند رستگار شدم" در واقع علي(ع) با اين جمله کوتاه و عميق ، شوق خود را براي شهادت و رسيدن به معبود بيان داشت. چنانکه وقتي مردم کوفه نگران حال ايشان بودند، در جملات زيبايي فرمود:

" به خدا سوگند هيچ امر خلاف انتظاري براي من رخ نداده است و من به آرزوي خود که شهادت است ، رسيدم. مثل من ، مثل کسي است که شب تاريک در جستجوي آب در صحرايي مي گردد و ناگاه چاه آب و يا سرچشمه اي پيدا مي کند. مثل من ، مثل جوينده اي است که به مطلوب خود نائل شده است.

و سر انجام خداوند چنين اراده فرمود که شهادت علي (ع) نيز موجب عظمت و بزرگي او شود.علي ( ع) با خون خود به جامعه و بشريت روح حماسه و عزت تزريق کرد و پيکر خشک و بي روح جامعه را جاني دوباره بخشيد. علي ( ع) به خاطر شدت عدالتش در محراب عبادت به شهادت رسيد" اينک قرنها از آن زمان مي گذرد، و جهان تشنه عدالت علي است. تا آنجا که يک انديشمند غير مسلمان آرزو مي کند که : اي روزگار، ترا چه مي شد اگر تمامي نيروهاي خود را بسيج مي کردي و در هر عصر و زماني بزرگمردي چون علي را با همان قلب و عقل، همان زبان و همان شمشير به جهانيان ارمغان مي دادي؟

دوران کوتاه حکومت آن حضرت گرچه با وجود سه جنگ داخلي دچار يک سري از فراز و نشيبها بود اما روش منحصر به فرد حضرت در حکومت، حقيقت و واقعيتي است که در تاريخ جاودانه مانده است.

جامعه اي که امروزه بشريت نگاهي حسرت بار بدان دارد. وقتي محققان و انديشمندان به تاريخ مي نگرند و در جامعه عادلانه و مطلوب حضرت تامل مي کنند، شگفت زده مي شوند. جرج جرداق مسيحي لبناني مي نويسد:

" اين اشتباه است که علي و عدالت را به صورت دو کلمه جدا از هم بنويسيم ، زيرا عدالت و علي هر دو يکي هستند و اين از نارسايي لفظ ونوشته است ک تاب گنجايش هر دو معنا را در يک لفظ ندارد"

نگاه علي (ع) عدل، حيات و زندگي است و بدون آن همه چيز مرده است.عدالت ارزش ذاتي دارد و سلامت همه چيز در جامعه به آن متکي است.از نظر علي (ع) عدالت گذشته از ارزش ذاتي آن ، بهترين زمينه براي دستيابي به عبوديت و بندگي است وبه همين جهت است که خداوند از رسولان خود خواسته است که براي قسط و عدل قيام کنند.

حضرت علي(ع) بارها در گفتار و رفتار خود نشان داد که حکومت به معني تکيه داشتن بر مسند قدرت و زور نيست ، بلکه ابزاري براي هدايت صحيح جامعه است.آن حضرت با تنظيم قواعدي براي مسئولان حکومتي ، آيين کشور داري نمونه را نشان داد.دقت در انتخاب نمايندگان و وادار کردن آنها به حقوق مردم و محرومان باعث هماهنگي در جامعه و عدالت اجتماعي شده بود.

ايشان در يک رهنمود ارزشمند مي فرمايد:

" مردم ، شما را بر من حقي است و مرا نيز بر شما حقي/ و اما حق شما بر من اين است که هيچ رازي را از شما پنهان نکنم مگر در جنگ/ و با شما در غير احکام خدا مشورت کنم و حق شما را به طور کامل ادا نمايم، اما حق من بر شما آن است که از دستورهاي من پيروي کنيد و اموري را که آنها را بنا بر مصلحت جامعه تشخيص مي دهم ، رعايت نماييد و در مواقع حساس و سختي ها ، از راه حق عدول نکنيد...."

يکي از مهمترين ويژگيهاي حکومت حضرت علي (ع) آزاديهاي مشورعي است که آن حضرت بنا به دستورات آسماني اسلام به مردم داده بود.آن حضرت چنين مي فرمايد:" هر کس شهوات نفساني را ترک گويد، آزاد مي شود" علي (ع) آزادي را حق طبيعي و از لوازم زندگي مردم مي داند و انسان را در برابر اين حق ذاتي اش بيدار ساخته ، مورد تامل قرار مي دهد و مي فرمايد:

" بنده ديگري مباش که خداوند تو را آزاد آفريده است"

به طور کلي در شخصيت، زندگي و شهادت حضرت علي(ع) عناصر ظاهرا متضادي جلوه گر است که در وجود کمتر انساني ديده مي شود. حضرت علي (ع) اراده پولادين ، عزمي راسخ و شجاعتي بي نظير داشت و ذهنها و فکرها را بسوي عالي ترين مفاهيم اسلامي و انساني هدايت مي کرد. او انسانهاي بزرگي چون مالک اشتر و    عما رياسر، ابن عباس ومحمد بن ابي بکر را تربيت کرد و يک جريان قوي بر مبناي عدالت در تاريخ بشري ايجاد نمود. منطق قوي ، فکر و سياست بي نظير ، فصاحت و بلاغت در گفتار، مظهر عظمت وي بود. از سوي ديگر در اوج عظمت و قدرت، علي (ع) مظلومترين چهره تاريخ است. تا جايي که در برابر پايمال شدن حق خويش ، مصلحت اسلام را بر همه چيز مقدم مي دارد و بر آن صبر مي کند. رسول خدا(ص) در هنگام وفات خود فرمود :

"اي علي تو مظلوم بعد از من هستي و من تا روز قيامت هر که را تو با او دشمن هستي ، دشمن مي دارم"

و بدينگونه ، علي(ع) با کلام ، رفتار و کردار خود، چون مشعلي فروزان بر تارک تاريخ مي درخشد و روشنايي مي دهد . آن حضرت در زمان حيات خود، با استقامت بي نظيرش بر تمام تجربه هاي دشواري که بر او تحميل کردند، غلبه يافت و در پرتو بيداري و بصيرتش ، جبهه متحد و قوي دشمن نتوانست علي را به زانو در آورد. بعد از شهادت نيز حقيقت وجوديش آشکارتر شد تا جايي که نه تنها در دنياي اسلام ، بلکه حتي کساني که اسلام را نشناخته اند، از علي اين اليطالب(ع) به عنوان يک چهره درخشان تاريخ ياد مي کنند.

يادش گرامي و راهش پر رهرو باد.